Munduko tomate garestienen historia

17 10 2012

Iraileko udal osoko bilkuran, Zarauzko Udalak onartu egin zuen polikulturalaren kontratuak eteten hastea. Zehazki, Zarauzko arte eszenikoen zentroko proiektuari buruzko aholkularitza eszeniko eta akustikoaren kontratua eman genuen bukatutzat erabaki horrekin. Aurreko legealdietako handikeria arranditsua izan zenari buruz hitz egiteko aukera izan genuen alderdi guztiek, eta Bilduren izenean nabarmendu genuen moduan, azken batean, munduko tomate garestienen historia da hau. Batzuei, beharbada, dagoeneko ezaguna egingo zaie historia, baina komeni da gogoraraztea, lehenago irakurri edo entzun ez duenik egonez gero ere.

Bilboko Guggenheim museoa diseinatzeko lehiaketa egin zenean hasi zen guztia. Frank Gehry arkitekto estatubatuarra gailendu zen, eta Wolf D. Prix arkitekto austriarraren proiektua geratu zen bigarren postuan. Egun batean, Zarauzko Kultura zinegotzi bati, Wolf D. Prix jaunari arantza hura ateratzeko aukera ematea otu zitzaion. Guggenheim handi hartatik 83 kilometro eskasera, Zarautzen, arkitekturaren historian lekua izango zuen proiektu berria diseinatzea proposatu zion. Kultura zinegotziaren eskutik Zarautzera egin zuen lehen bidaian, Euskal Herria ezagutu zuen. Musika Plazako taberna batean, terrazan, txakolin baten eta bestearen artean, liluratuta begiratzen omen zion aurrean zeukan eraikinari eta hango mural handiari: Tourist, remember. This is not Spain. You are in the Basque Contry!

Arkitekto austriarra galdezka hasi zen, eta Kultura zinegotziak, Zarautzek eta Euskal Herriak sorgindu egin zuten. Onartu egin zuen eskaintza. Baietz. Diseinatu egingo zuen Guggenheim apalago bat, Bilbotik hurbil. Handik aurrera heldu zen nazioarteko arkitektoen lehiaketa, milioika pezetako kontratu garestien bilduma, Zarautz New York Viena Amsterdam New York bidaien sasoia, simposiumak eta abar luzea. Oskola zen garrantzitsua, Wolf D. Prix eta Zarautz distiratsu ager zitezen Europan. 21 milioi euro. Eta oskolaren barruan, nola ez, Kultura zinegotzi haren bulegoa izango zena ere azaltzen zen txostenetan, nolakoa izan behar zuen erabat zehaztuta, dorre eta guzti. Kontua ez baitzen herriaren beharrak aseko zituen eskaintza eta egitaraua osatzea, porlanaren kulturan eta industrian oinarritutako handikeria baizik. Faraonikoa. Itxura.

Proiektuaren aurrekontua 21 milioi eurokoa izanda, ezin zuten lagunen artean esleitu, eta horretarako sortu zuten Zarautz Lur SA. Honek nazioarteko lehiaketa mugatua antolatu zuen, zinegotzi jeltzaleak munduan barrena bisitatu eta limurtutako arkitekto sonatuekin. Gipuzkoako Arkitektoen Elkargoaren haserrearena, etxeko arkitektoen zapuzkeriatzat hartuko zuten, besterik gabe.

Dirutza eskatzen zuen proiekturako, hiru bidelagun aurkitu zituen Zarauzko Udalak: Gipuzkoako Foru Aldundia, Eusko Jaurlaritza eta Espainiako Gobernua. Krisiaren enbata hurbildu ahala erori ziren hirurak, ordea, eta Zarauzko Udala bakarrik geratu zen. Kultura zinegotzia, urrezko dorrerik gabe, eta zarauztarrak kultur azpiegitura egokirik gabe, herriko eragileekin adostu eta osatutako egitaraurik gabe. Ezer gabe. Ez oskolik eta ez mamirik azkenean.

Ameskeriak, Zarautzentzat, milioika euroko zulo handia ez ezik, kultura azpiegituren galbidea ere ekarri zuen. Ez ziren batere zaindu kultur ekimenetarako herriko gainerako azpiegiturak. Areago, eraikin berri eta handiak dena konponduko zuelakoan, apaltzen, itzaltzen eta erortzen utzi ziren. Nahita. Munduari harro erakusteko Guggenheim berria behar zuen lekuan, piperrak eta tomateak dituen baratze bat besterik ez zen geratu.

Handira egin zuten apustu Kultura zinegotziak eta Zarauzko Udalak, eta galdu egin zuten.
Zarauztarrok galdu egin genuen. Gaur, hainbat urte geroago, Zarautzek ez du herriaren beharrak asetzeko moduko agertokirik, zinemarik, kultura azpiegiturarik. Hori da batzuen handinahikeriak kultura aldetik herri honi utzi dion oinordetza.

Horren aurrean, hurrengo hilabete eta urteotako ekimenak Zarauzko elkarte, talde eta eragileen artean mamitzeko premia agerian geratu zen udaren atarian egin genuen parte-hartze prozesuan. Kultura azpiegiturak aztertzeko eta berrantolatzeko beharra agerian geratu zen, eta Modelo zinema zenaren eta beste azpiegitura batzuen inguruko hausnarketa egin genuen hainbat herritarrekin eta herriko hainbat eragilerekin.

Oskolak kezkatzen gaitu, noski, baina mamian sinesten dugu guk. Eraikin bat aldarrikatzen dute batzuek, besteren bat besteek. Baina eraikin baten zein bestearen gainetik, kudeaketan asmatzea da daukagun erronka nagusia, herri honek kulturarentzat merezi duen bilgunea, zehazki, elkarlanean osatutako egitarau erakargarria eta askotarikoa izan dadin.

Horretarako, musikan, antzerkian, zineman, literaturan eta beste hainbat esparrutan aritzen diren herriko hainbat eragilerekin batera, eta eraikin zehatzak bizirik aldarrikatzen dituztenekin batera, Zarauzko kultur ekimenak bateratzeko eta espazio berriei zein zaharkituta geratutakoei bizitza emateko, lanean hasi gara dagoeneko. Uda honetan, nolabait, Sortaldea Kultura Eremua izan da lehen entsegua, eta hurrengo asteotan emango dugu esperientzia horretatik ikasitakoa zabaltzeko asmoaren berri, Modelora edo beste eraikin batzuetara. Modelo zinema zena, zehazki, alokatuta dago hurrengo sei hilabeteotarako, eta hurrengo egunotan ezagutaraziko ditugu ekimen eta egitarau berriak. Horretan ari gara lanean, Zarautz atzera bueltarik izatea nahiko ez genukeen kultur kudeaketa herrikoi batera eramateko. Munduko tomate garestienen historiatik, zerbait ikasi dugu behintzat: zer den egin behar ez duguna. Zarautzek eta zarauztarrek beste zerbait merezi dute.

[ Post Scriptum: honakoa, berriz, goiko testuaren bertsio laburtua da, iritzi artikulu bezala Zarauzko hedabideetara bidalitakoa ].

ZINEMA ZAHARRETIK KULTURA EREDU BERRIRA

Iraileko osoko bilkuran, Zarauzko udalak onartu egin zuen polikulturalaren kontratuak eteten hastea. Zehazki, Zarauzko arte eszenikoen zentroko proiektuari buruzko aholkularitza eszeniko eta akustikoaren kontratua eman genuen bukatutzat erabaki horrekin. Udal gobernuak bere osotasunean emaniko prentsaurreko batean azaldu genituen polikulturalak arlo ekonomikoan herri eta udal honi suposatu diona: 1,3 milioi euro gutxienez.
Baina Kultura Zinegotzi naizen neurrian, polikulturalaren apustuak kulturalki nolako ondorioak utzi dituen zehaztu nahiko nuke gutun honen bidez:

Polikulturala, ameskeriatzat, faraoikeriatzat definitu izan dute hainbat herri eragilek, eta definizio horrekin bat egiten dut, erabat. Ekonomikoki eta arkitektonikoki izugarrikeria bat zen, baina gainerako azpiegiturak txiki uztea eta estaltzea ere helburu zuen. Zeudenean zeuden gainerako kultur azpiegituren galbidea ekarri zuen horrek, ez baitziren batere zaindu kultur ekimenetarako herriko gainerako azpiegiturak. Areago, eraikin berri eta handiak dena konponduko zuelakoan, apaltzen, itzaltzen eta erortzen utzi ziren. Zertan dira bestela Ebro Etxea, Villa Munda, Sanz Enea eta Lizardi Antzokia?

EAJko kultur zinegotziak handira egin zuen apustu Zarauzko Udalean polikulturalaren gaiarekin, eta galdu egin zuen. Baina gaitzerdi berak bakarrik galdu izan balu: zarauztarrok galdu genuen, zeuden azpiegiturak hiltzen utziz eta handira jokatuta zorpetuz. Gaur, ameskeria hasi eta hainbat urte geroago, Zarautzek ez du herriaren beharrak asetzeko moduko agertokirik, zinemarik eta ezta kultur azpiegiturarik ere. Hori da faraoikeriaren oinordetza.

Horren aurrean, hurrengo hilabete eta urteotako ekimenak Zarauzko elkarte, talde eta eragileen artean mamitzeko premia agerian geratu zen udaren atarian egin genuen parte hartze prozesuan. Kultura azpiegiturak aztertzeko eta berrantolatzeko beharra agerian geratu zen, eta Modelo Zinema zenaren eta beste azpiegitura batzuen (Gaztelekua, adibidez) inguruko hausnarketa egin genuen ia 100 herritarrekin eta herriko hainbat eragilerekin.

Azpiegiturak kezkatzen gaitu, baina kultur programazio on baten edukiontzi izango den heinean. Baina eraikin bat edo bestearen gainetik, kulturaren kudeaketan, programazioan eta edukietan asmatzea da daukagun erronka nagusia, herri honek kulturarentzat merezi duen bilgunea, zehazki, elkarlanean osatutako egitarau erakargarria eta askotarikoa izan dadin.

Horretarako, musikan, antzerkian, zineman, literaturan eta beste hainbat esparrutan aritzen diren herriko hainbat eragilerekin batera, eta eraikin zehatzak bizirik aldarrikatzen dituztenekin batera, Zarauzko kultur ekimenak bateratzeko eta espazio berriei zein zaharkituta geratu direnei bizitza emateko, lanean ari gara aste batzuetatik hona. Uda honetan, nolabait, Sortaldea Kultur Eremua izan da lehen entsegua, eta hurrengo asteotan emango dugu esperientzia horretatik ikasitakoa beste erakin batzuetara zabaltzeko asmoaren berri.

Izan ere, polikulturalarekin gertatu zena salatzen dugu, baina konponbidean ari gara lanean: Modelo alokatua du Udalak hurrengo hilabetetarako eta hurrengo egunetan ezagutaraziko ditugu ekimen eta egitarau berriak.

Polikulturalaren eredutik aldenduta, herriko eragileekin elkarlanean eta irudimenarekin aritu beharko dugu, eta horren erakusle da herriko hainbat talde eta eragilerekin batera Modeloren kudeatzeko egiten ari garen bilerak, zinema zaharra zena kultura kudeatzeko eredu berria izan dadin.

Dirua eta oskola ez, irudimena eta mamia, beharrei behar bezala erantzun ahal izateko.


Ekintzak

Information

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s




%d bloggers like this: