Milaka Aneren begietan

20 11 2013

Kaixo, Ane.

Ez zaitut pertsonalki ezagutzen, baina aspaldidanik zilbor heste berezi eta ikusezin batek lotzen gaituela sentitzen dut. Urtero, azaroaren 20a hurbildu ahala, zuri bi hitz idazteko tentazioa izaten dut, baina azkenean eguneroko zurrunbiloak harrapatuta, esan beharrekoak idatzi gabe geratu dira urte askoan.

Sentitzen duguna esateak ederragoak egiten gaituela sinetsita, ordea, aurten aurrera egitea erabaki dut.
Hebe de Bonafiniri entzun nion noizbait, desagertutako semeek, desagertutako alabek, erditu zituztela Maiatzeko Plazako Amak borroka honetara. Bidegabekeriarik gabeko mundu aske baten aldeko konpromisora.
Ez dago Argentinaraino joan beharrik, ordea, semeek edo alabek erditu zituzten amak aurkitzeko.
“Ama, vas a perder a un hijo, pero no te preocupes: a partir de mañana vas a tener miles”, esan zion fusilatu aurreko gauean Txikik amari, Bartzelonako kartzelan, 21 urte besterik ez zituenean. Urtero, irailaren 27an, Zarauzko hilerrian egin ohi den ekitaldiaren ostean, Antoniari bi musu eman eta “ama” esaten diot, egun hartan jaio ziren milaka haietako bat naizela aipatuz. Hunkitu egiten da urtero hori esaten diodanean, semeak gau hartan esandakoarekin akordatuta.

Baina ez da erabat zuzena ere. Irailaren 27 hartan jaio gabe nengoen ni oraindik. Handik hilabera sortu nintzen. Baina herri honetara eta borroka honetara, hamalau urte geroago jaio nintzen, 1989ko azaroaren 20 zorigaitzeko hartan. Hurrengo goizean, zehazki. Mariano Ferrer kazetariaren El kiosko de la Rosi irratsaioa asaldatuta zegoen albistearekin. Bezperan, Madrilen, Alcala hotelean afaltzen ari ziren bitartean tirokatu egin zituzten HBko diputatuak eta senatariak. Josu Muguruza hil zuten, eta Iñaki Esnaola heriotzaren eta bizitzaren arteko mugan zebilen artean, larriki zaurituta.

Hilabete inguru izango zen institutuan hasi ginenetik, eta lehen asanbleak, grebak eta manifestazioak izan ziren haiek guretzat. Arratsaldekoa da gogoratzen dudan lehen manifestazioa, hamalau urte nituen arren. Ehunka eta ehunka lagun atera ziren Zarauzko kaleetara, eta amaieran lehertu egin zen haserrea. Barrikadak, ertzaintzaren kargak, sua…

Handik egun batzuetara ezagutu nuen lehen aldiz Durangoko Azoka, eta hiru gauza ditut gogoan:
Joan Mari Irigoienen Babilonia erosi nuela, Xabier Gereñori 25 pezetatan saltzen zituen ikurrinen pegatinak lapurtu genizkiola, eta Punto y Hora aldizkariak Josu Muguruzaren hilketari buruz argitaratu zuen zenbaki monografikoa erosi nuela. Punto y Hora de Euskal Herria. Del 30 de noviembre al 14 de diciembre de 1989. Nº 560.

66 orrialde haietan ezagutu nuen zure aita.
Josu.
Kazetaria. Errefuxiatua. Langilea. Bikotea. Mendizalea. Militantea. Mahaikidea.
Ulertu nuen ez zutela kasualitatez hautatu. Ederki zekitela min non egin.
Eta betiko markatu ninduen Elenari egindako bost orrialdeko elkarrizketak. Haurdunaldia erabat aurreratua zuen Josu hil zutenean. Erditzear den amaren ezpain hanpatuak ditu elkarrizketa osatzen duten argazkietan. Berehala jaio zinen zu. Abenduaren 7an.

Aldizkari hartan zure ama haurdun ikusi ondoren, umezurtz hitza, niretzat, beti, Josuren eta Elenaren haurraren sinonimoa izan da. Beste umezurtz batzuk ikusi izan ditut egunkarietan, hedabideetan eta biktimen saminaren ispiluan. Baina inoiz inon ez zen aipatzen haur hura. Aita tiroka hil eta egun apur batzuetara jaio zena. Zu. Ane Muguruza.

Zure aita ezagutu zutenek, maitasunez idatzi izan dizute.
Oraindik kazetaria izate hutsagatik preso duten Jabier Salutregik, aitaren lagun eta lankideak, gaur 23 urte idatzi zizkizun hitz hauek dira lekuko:

“Llegará un día en que la pregunta despierte desde tu inocencia, un día en que tus deseos de conocer salten de tu corazón y retumben tus ideas. Vendrá un día en el que, simplemente, no podrás soportar más, en el que romperás tu infancia y formules tu pregunta… Ese día, Ane, tus mayores quizás intenten responder, que digan muchas cosas. Quizás comiencen, atropelladamente, a describir de un modo imposible la amplitud, a detallar lo indefinible. Ese día, no lo dudo, comprenderás la historia de tu gente. Y comenzarás a percibir el sentido de sus vidas y que, a veces, la muerte, como la de aquél que no llegaste a conocer, tiene sentido.

Tu padre, Ane Muguruza, y te lo digo ahora que estoy a tiempo de recordar, era un hombre como una montaña. Su voz reducía el viento, su vitalidad nos dejaba muertos, su alegría entristecía al enemigo y su amistad nos enorgullecía. Y peleaba. ¡Cómo peleaba Josu, Ane! Era grande, muy grande. Era enorme. Medía, por lo menos, lo de un pueblo entero, y en su corazón latían todas las injusticias. Y era tan fuerte Josu que, para matarlo, tuvieron que utilizar las mil armas escondidas bajo la legalidad de un Estado. Su muerte fue tan importante, Ane, que la quisieron esconder, disfrazarla con la casualidad, cubrirla con el manto oficial.

Y te lo digo ahora que estoy a tiempo de recordar, Ane. A los asesinos de tu padre los reconocimos enseguida, como les reconocen los que ahora, después de un año de su muerte, siguen callados repartiéndose la vergüenza de la histórica cobardía a la que se plegaron. Les reconocimos entonces, como lo hacemos ahora, porque en este y en todos los pueblos, Ane, basta conocer al que cae herido para saber quién ha sido su verdugo. Y tu padre era grande, Ane. Tan grande como un pueblo. Tan grande y vigoroso que para matarlo tuvieron que hacer un crimen de Estado”.

Beste askok ez genuen zure aita ezagutu.
Baina haren heriotzak erditu gintuen herri honetara.
Txikiren amari milaka seme eta alaba sortu zitzaizkion bezala irailaren 27an, zuri, Ane, milaka neba eta ahizpa sortu zitzaizkizun azaroaren 20an.
Ezagutzen ez garen arren, Josu bezalako aita bat izateak ezinbestean zilbor heste berean lotzen gaitu euskal herritar asko. Aitaren lanerako gogoa, konpromisoa, askatasun egarria eta bizitza bizirik daude gure herrietan. Ingurura begiratu besterik ez dago, arreba: gaur ere lainotuta dago Euskal Herria, baina aitaren irribarrea eta lana eder ageri da milaka Aneren begietan.

Gai honi buruzko kanpo loturak:
· Ane Muguruza, aitak ibilitako bidean aurrera (Gara, 2011-11-05).
· Querida Ane (Jabier Salutregi, 1990-11-20).

Advertisements




Jokin Urain gaur aterako da kartzelatik

20 11 2013

Ez nago seguru noiz ezagutu nuen Jokin Urain, ez naiz akordatzen, baina badakit Susa argitaletxeak 1989ko ekainean argitaratutako Itzalpeko ahotsak aldizkarian plazaratu zituen poema hauek irakurrita izan nuela lehen aldiz bere berri.

Patxi Saiz abeslari getariarrak musikaz bildu zuen gerora poema haietako bat, Galdetzen kantuan.

Gauari
nahi nioke galdetu
zergatik ez dituen
ene penak
egunaren argia bezala
aienatzen.

Izarrei
nahi nieke galdetu
zergatik ez duten
ene bihotza
gauaren iluna bezala
alaitzen.

Haizeari
nahi nioke galdetu
zergatik ez dizkidan
maitearen laztanak
pago hosto igarrak bezala
ekartzen.

Euriari
nahi nioke galdetu
zergatik ez duen
ene egarria
zelai lehorrarena bezala
asetzen.

Etsaiari
nahi nioke galdetu
zergatik ez duen
herriaren garraisia
indarkeri ankerraren ordez
aditu nahi.

Gerora heldu zen Txalaparta argitaletxeak 1992an argitaratu zuen Adlotse nobela. Gerora, Gatibu sortu nintzen. Errotarria. Ez dago etxean. Eta liburuen eta literaturaren harira sortutako harremana estutzen hasi zen, lehen gutunak eta bisitak heldu ziren, lagun arteko solasaldiak eta hainbat ordu irauten zuten bisak.

Mendeku politikak, ordea, euskal preso politikoei arnasa ere kendu nahi die, eta baldintza guztiak asko zorrozten hasi ziren gero espetxeetan. Ordudanik, urteak dira Jokin kristal lodiaren atzean ikusten dudala. Ehunka kilometro egin errepidean, eta buelta, 40 minutuko solasaldiaren ondoren. Literatura, larrutu beharrekoak larrutu, herriko kontuak, politika, etxekoak… bisitetan ohikoak diren kontuak.

Zenbat egun eta kilometro sakabanaketaren errepideetan. Jose Luis Otamendirekin. Iñigo Aranbarrirekin. Miel Anjel Elustondorekin. Bateko eta besteko senide eta lagunekin. Dueñas. La Moraleja. Zikoinak. Gaztelako zelaiak. Menuak. Gasolindegiak. Zuera. Bakarrik egindako bidaiak. Harresien barruan ezagututako haurtzaindegiak. Herrera de la Mancha. Mieltxin bidaiak. Lasarten senideekin batera ostiraletan hartutako furgonetak. Gauak errepidean. Hotza. Elurra. Goiz iritsi. Manzanares, Ciudad Real. Zenbat goiz eta gosari Menano hoteleko kafetegian. Euskal presoen senideentzat zabaldutako ateak eta piztutako berogailuak. Herrerako euliak. Behin kartzela barruan bildutako labanda loreak. Milaka oroitzapen. Udaberriari hautsitako ertzak, urte askoan.

barren

1986ko urtarrilaren 10ean atxilotu zuten Urain, beste hainbat euskal herritarrekin batera, ETAren aurkako polizia operazio batean, Basaurin. Hamar egunez izan zuten inkomunikatuta, eta tortura basatiak salatu zituen. 2009ko abuztuaren 9an bete zuen ezarri zioten kondena, eta ordudanik aske beharko lukeen arren, 197/06 doktrina aplikatu ondoren, 2016ra arte luzatu zioten zigorra. Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiaren erabakiaren ondoren, azkenean, Jokin Urain ere legez kanpo bahituta egon dela ikusi da, behar zuena baino lau urte gehiago.

Atzo, Jokin aske uzteko eskatu zuen fiskaltzak, eta gaur beste zazpi euskal presorekin batera Jokin Urain ere aske uzteko agindu du Auzitegi Nazionalak. Bahiketa amaitu da, beraz. Senideak Manzanaresen daude astelehenaz geroztik, eta ordu bihurtu daitezkeen arren, minutuen kontua besterik ez da orain Jokinen zain egotea. Aske besarkatu ahal izateko. Behingoz.

ONGI ETORRI, JOKIN!!!

Jokin Uraini buruzko albisteak eta Jokin Uraini egindako elkarrizketak:
· Jokin Urain euskal presoa aske uzteko eskatu du Fiskaltzak (elgoibarren.net, 2013-11-19).
· Aldaketa eta egoera berrien zain bizi gara kartzelan (Barren aldizkaria, 2013-06-14).
· Jokin Urain: «Garenak garelako gauzkate hemen» (Argia aldizkaria, 2008-03-02).
· Kixkur, 25 urte espetxean borrokan.
· Jokin Urain: «Asko izan dira era batean eta bestean lagundu digutenak» (Argia aldizkaria, 2006-12-03).
· Jokin Uraini hitzak (Bide Ertzean taldearen abestia).





Silviaren etxean, bizilagun berriak ezagutuz

19 11 2013

Iaz bezala, aurten ere SOS ARRAZAKERIAk antolatutako ekimen eder batean parte hartzeko aukera izan dut: BIZILAGUNAK · LA FAMILIA DE AL LADO · NEXT DOOR FAMILY. Honen baitan, herritar berriak eta herrian sortutakoak bazkaria konpartitzeko elkartu ginen igandean. Zarautzen ez ezik, baita Gipuzkoan ere. Guztira, 120 familiatik gora, 60 bazkaritan.

Ekimena Europako beste zenbait herrialdetan ere egin zen, egun berean eta une berean. Guztira, 2.000 lagunetik gora aritu ginen, etxeko atea zabaldu, aurreiritziak gainditu, eta arrazakeria eta aurreiritziak kanpoan utzita, elkar ezagutu nahian. Etorkinak eta bertakoak. Hemen sortutakoak, eta hona etorritakoak. Elkarrekin.

Hemen bildu nuen iazko kronika: Bizilagunak (2012-11-18).

Iaz dinamizatzailea izan nintzen bi familien artean. Patricia (Argentina) eta Daviden (Uruguai) etxean izan ginen, Zarautzen. Bi urteko alaba dute: Afrika. Kristian eta Marianne izan ziren gonbidatuak, hemen sortuak izan arren, etorkin alemaniarren ondorengoak.
Aurten, berriz, gonbidatua izan naiz, Silviaren etxean. Mikel Goenaga lagun eta lankidearekin joan nintzen, eta Silviak ateak zabalik hartu gintuen, hiru seme-alabekin batera: Rocio (21), Rodrigo (19) eta Benjamin (17). Juana Mari aritu zen dinamizatzaile rolean, Zarautzen bizi den azpeitiarra.

Silvia argentinarra da, eta hamar urte daramatza Zarautzen bizitzen.
Trenque Lauquen-en jaio zen, Buenos Aires probintzian, duela 48 urte.
Azaroaren 29an beteko dira hamar urte Argentina utzi eta Zarautzera heldu zenetik. Ez du erraz ahazten data. Gogorra izan baitzen erabakia.

2001 urtearen amaieran lehertu zen krisia Argentinan. Bankuek hondoa jo zuten, korralitoa heldu zen, eta herrialdea ekonomikoki ekaitz betean sartu zen. Dozenaka mila lagunek alde egin zuten bizimodu hobearen bila beste herri eta lurraldeetara.

Hiru seme-alaba zituen ordurako Silviak. 7, 9 eta 11 urte zituzten Benjamin, Rodrigo eta Rociok, hiruren aita eta Silviaren bikotea goizetik gauera lanik gabe geratu zenean. “Rolandoren enpresa itxi egin zuten, eta egun batetik bestera ogia erosteko ere dirurik ez genuela geratu ginen. Oso gogorra izan zen. Hiru haur izanda, asko pentsatu behar izan genuen. Ia bi urte eman genituen zer egin erabaki ezinik, etsita. Argentina utzi, lana aurkitu eta bizimodua aurrera ateratzeko modua izango genuen lekuren baten bila ibili ginen. Zalantza egin genuen, Kubara joan ala ez, han oinarrizko elikadura eta hezkuntza bermatuta dagoelako. Azkenean, hemen zegoen ezagun baten bidez, Zarautzera heldu ginen”, kontatu zigun Silviak.

Rolando heldu zen lehenik Zarautzera, 2003ko martxoan. Bikotea. Aita. Ostalaritzan aritu zen zortzi hilabetez lanean, eta irabazitako diruarekin Silviaren eta hiru seme-alaben bidaia ordaindu ahal izan zuen. Orduan Zarautzen bizi zen lagun batek garai hartan eman zien laguntza ez du ahazten Silviak. Esker oneko hitzak besterik ez ditu Liliana Martinezentzat.

Ordudanik, Zarautzen errotu da. Lagunak egin ditu, lanean aritu, seme-alabak hezi. Zarautzen hazitakoak izanda, hirurak ederki moldatzen dira euskaraz, eta Argentinako oroitzapenak urrunak dira. Ez dituzte sustraiak ahazten, eta ondo gogoan dute nola heldu ziren hona, baina zarauztar petoak dira dagoeneko. Migratzea erabaki zutenean gurasoen gordinaz oso kontziente dira. “Orain konturatzen zara zer pasatu zuten, zer-nolako erabaki gogorra hartu behar izan zuten, eta gu aurrera ateratzeko zer egin behar izan duten. Gogoan dut nola galdetu ziguten ea nahiko genukeen Espainiara bizitzera joan. Bederatzi urterekin ez zara gai horrelako zerbaiten atzean dagoena ulertzeko, baina orain, denborarekin, ulertzen duzu gurasoen etsipena”, aipatu zuen igandeko bazkarian Rodrigok.

Hainbat urtean lanean aritu ondoren, gaur egun lanik gabe eta lan bila ari den arren, Silvia ez du hainbeste kezkatzen “hemengo” krisiak. “Argentinarrek masterra egina dugu krisi kontuetan. Ez naiz egon naizena baina okerrago egongo, inolaz ere”.

Erabat zarauztartu nahian, hamar urte eta gero, Silvia aurten euskaltegian hasi da buru-belarri. Astelehenetik ostegunera joaten da, eta gustura ari da euskara ikasten. Hasieran bakarrik sentitzen bazen ere Zarautzen, denborarekin lagunak egin eta harremanak estutu ditu, oraindik “hemengoen” hoztasuna edo jendea etxeetara gonbidatzeko zailtasuna oso ondo ulertzen ez dituen arren. “Han ezberdina da. Akaso etxeak handiagoak direlako izango da, baina han oso ohikoa da jendea gaur baten etxera joatea, bihar bestearena. Sukaldean aritu, elkarrekin bazkaldu eta solasaldi luzeetan jardun, matea edan, eta abar”.

Sorlekuko janaria lortzeko, lokutorio edo mintzalekuetan egiten zituen lehen batez ere erosketak. “Orain ere bai, baina supermerkatuetan ere hasi dira nazioarteko janariari lekua eskaintzen, eta apal horietan ere lortu daitezke zenbait elikagai”.

Horiekin, egundoko bazkaria prestatu zigun igandean Silviak, sukaldean semeak lagun hartuta.

 

 

20131119-121000.jpg
[ Hasteko urdaiazpikoaren eta antxoen ondoren, haragi xehetuz betetako enpanadillak atera zizkigun].

20131119-121016.jpg
[ Juana Mari eta Rodrigo, solasean].

20131119-121028.jpg
[Espinakaz eta arrautza egosiz betetako enpanada zatiak. Egundokoak zeuden!].

20131119-121148.jpg
[Edateko: Argentinako ardo ona. Mendoza ingurukoa…].

20131119-121039.jpg
[Hemengo haragia, baina harategian argentinarren modura ebakitzeko eskatuta. Labean erreta prestatu zuen Silviak].

20131119-121051.jpg
[Eta haragiari laguntzeko, labean erretako patatak].

20131119-121104.jpg
[Ondoren, matambre a la pizza: matanbrea, pizza erara. Haragia oinarritzat hartuta, gainean edozein pizzaren osagaiak jartzea da matanbrea. Pizzaren ohiko oinarriarekin eta orearekin beharrean, haragiarekin].

20131119-121116.jpg
[Silvia, sorlekua utzi eta migratzera behartu zituen krisiaz eta duela hamar urteko egoera gogorraz solasean].

20131119-121126.jpg
[Postrerako: panquenques rellenos de dulce de leche. Dulce de lechez betetako krepeak, mikatzena ere gozatzeko modukoak!].

20131119-121136.jpg
[Matea ala kafea aukeran. Azkenean, kafearen alde egin genuen. Laguntzeko, beste gozo ederra: pasta frola].

20131119-120916.jpg

[Amaitzeko, mahaiaren bueltan elkartu ginenon argazkiak. Zazpi zarauztar. Bat Donostian sortua. Bestea Azpeitian. Bestea Getarian. Eta beste lau Argentinan. Bizilagunak eta ikusezinak orain arte. Igandeaz geroztik, bizilagunak eta lagunak, SOS Arrazakeriari eta Zarauzko Udalako Immigrazio Zerbitzuari esker].

20131119-120943.jpg