Zarauzko hilerritik lapurtutako 71 buru-hezur Parisen daude, Gizakiaren Museoan

11 04 2018

Pedro Gonzalez Velasco doktoreak lapurtu zituen, eta 1862an Pierre Paul Broca antropologoari eman zizkion, honek sortutako Parisko Antropologia Elkartearentzat


[ Zarauzko hilerritik lapurtuta,
Pariseko Musée de l’Homme museoan dauden 71 buru-hezurretako batzuk]

Gaurtik aurrera Zarautzen XVI. Ikertzaile Paleontologo Gazteen Topaketa izango dela jakin orduko, aitzakia egokia iruditu zait aspaldidanik liluratuta naukan gai baten hariari heltzeko eta gaia zabaltzeko. Gero, ordea, paleontologia eta antropologia bi zientzia ezberdin direla, ohartu naiz, antzekotasunak  dituzten arren. Lehenengoak iraganeko izaki bizidunak eta biosferaren eboluzioa  aztertzen ditu, eta bigarrenak gizakiaren arlo guztiak eta kulturen arteko ezberdintasunak, oro har. Zarauzko hilerritik lapurtutako buru-hezurren kontua antropologiarekin dago lotuta, ez paleontologiarekin. Aitzakiarik gabe geratu naiz, bada.

Baina behin honaino iritsita, eta gai hau nobela eder baten haria edo film baten gidoia izan daitekeela sinetsita, idatzi egingo dut, norbaitek amuari heldu nahi badio ere.
Ahalik eta laburren ahaleginduko naiz gaia aletzen.

Kontua da Gizakiaren Museoan (Musée de l’Homme), Parisen, noizbait Zarauzko hilerritik lapurtutako 71 buru-hezur daudela, bertako bildumen artean.

Bertara nola iritsi ziren ulertzeko, XIX. mendera egin behar da salto, eta gaur egun Zarauzko Udalarena den Villa Munda eraikinera begira jarri. Gaur egun Zarautz Abesbatzaren edota Zarauzko Musika Bandaren aterpe den eraikina Pedro Gonzalez Velasco doktoreak eraikiarazi zuen:

“Gaur egun musika-etxea den palazioa lorategi batez inguratuta dago. Hilerri zaharreko lurretan eraikitzeko agindua Pedro Gonzalez Velascoko doktore jaunak eman zuen, historiak eman duen anatomistarik handienetarikoa eta Espainiako Antropologia Museoaren sortzailea. 14.500 erreal ordaindu zituen, eta gorpuak hobitik ateratzeak eta egungo hilerrira eramateak ekarri zituen gastuak gehitu behar zaizkio kopuru horri. Diotenez, etxearen jabeak hildako alaba baltsamatu egin zuen, eta paseatzera ateratzen zuen. Sanz Enearekin batera Zarautzen geratzen diren XIX. mendearen amaierako udaldiko jauregien adibide bakarrenetarikoa da, nahiz eta garai hartatik hona aldaketak izan dituen”.
Iturria: gurezarautz.net

Jauregia Zarauzko hilerri zaharraren gaineran eraiki zuenez, gorpuak eta hezurkinak hobietatik ateratzea eta gaur egungo hilerrira eramatea ere ordaindu behar izan zuen Velascok. Hezurkinen artetik, ordea, 71 buru-hezur ebatsi eta Pierre Paul Broca antropologo eta anatomisataren esku utzi zituen. Izan ere, XIX. mendearen amaieran, buru-hezurrak lortzea eta neurtzea antropologiaren benetako obsesioa bihurtu zen, munduko bazter ezberdinetako gizakien buru-hezurrak neurtuta, arrazen arteko ezberdintasunak atzeman zitezkeela sinetsita.

“En 1860, la ciencia antropológica europea había descubierto una mina en los cráneos vascos”, explica Joseba Zulaika, profesor en la Universidad de Nevada (EEUU). Se trata del índice cefálico, que dio nacimiento a la craneometría, considerada ciencia exacta. El principal motor fue el sueco Anders Retzius. Imaginó que midiendo la anchura de un cráneo multiplicada por 100 y dividida por su longitud, se identificaba el índice cefálico de cada raza. El cráneo vasco fue el principal terreno de juego. Retzius dividió las razas según su índice, con contribuciones del francés Paul Broca. Sus teorías se vinieron abajo cuando se probó que no es posible identificar a un pueblo con un cráneo, y que en una familia las formas craneales cambian de una generación a otra”. (Andres Perez, Público, 2010-05-30).

Eztabaida hartan, euskal arrazako buru-hezurrak lortu eta neurtu nahi izan zituen Pierre Paul Broca antropologo frantziarrak, eta Zarauzko hilerri zaharreko hezurkinak eskura zituen Velasco doktorearen laguntza izan zuen horretarako.

Urte batzuk geroago, 1890ean, Telesforo Aranzadik El Pueblo Euskalduna agerkarian euskal arrazaren inguruko antropologia lana argitaratu zuen, eta lan hark ere oihartzun handia izan zuen sasoi hartako antropologoen artean, batez Alemanian, Ingalaterran eta Frantzian.


· Iturria: Iñaki Egaña, Mil nuevas noticias insólitas del país de los vascos (Txalaparta, 2009)

Público egunkariak gaiari buruzko erreportajea ere argitaratu zuen 2010 urtean: El extraño robo nocturno de los 71 cráneos de Zarautz. Andres Perez kazetariak, Parisko Gizakiaren Museoan bertatik bertara ikusi ahal izan zituen Zarauzko hilerritik lapurtutako 71 buru-hezurrak, eta baita museoaren kontserbazio arduraduna den Phillippe Mennecier-ekin gaiari buruz solasean aritu ere. Museoak dituen gainerako 18.000 buru-hezurrak bezala, Zarauzko 71 haiek ere gizakien hezurrak berariaz kontserbatzeko sortutako kutxetan dituzte.

Musee de l homme_0
[Musée de l’Homme, Parisen].

Zarauzko buru-hezurrak nola heldu ziren, gainera, ongi dokumentatuta dago. Parisko Antropologia Elkartearen 1866ko aktetan ageri da gaia, uztailaren 5eko bilkuraren aktan. Hemen irakur daiteke osorik, Zarauzko buru-hezurren inguruko eztabaidarekin eta haien lapurketari buruzko kontuekin batera:


Iturria: Bulletins de la Société d’Anthropologie de Paris (1866-07-05ko akta).

Parisko Gizakiaren Museoko kontserbazio arduradunaren hitzetan, argi dago 71 buru-hezur haiek lapurtu egin zituela Velasco doktoreak, eta Parisko Antropologia Elkartearen aktetan, Z. horren atzean berariaz ezkutatzen dela herriaren izena, badaezpada.

Zarauzko buru-hezurrak Parisko Antropologia Elkartearen eskuetara heldu zirenetik, ia ehun urtez biltegi batetik bestera ibili zituzten. Frantziako Anatomia Museoan egin zuten denboraldi luzea, eta ondoren baita Medikuntza Fakultatearen biltegian ere. Azkenik, 1952an heldu ziren Parisko Gizakiaren Museora. Harrezkero, Brocaren euskal buru-hezurren bilduman daude zerrendatuta eta katalogatuta. Buru-hezurretako batzuetan Doctor Velasco ageri omen da idatzita.

 

 

Gai honi buruzko bibliografia eta esteka osagarriak:
· El extraño robo nocturno de los 71 cráneos de Zarautz (Público, 2010-05-30).
· Bulletins de la Société d’Anthropologie de Paris (1866-07-05ko akta).
· Egaña, Iñaki: Mil nuevas noticias insólitas del país de los vascos (Txalaparta, 2009).
· Musée de l’Homme, Paris: Biological Head Casts

 

Advertisements




Memoria eta etorkizuna (Kataluniari begira)

4 10 2017

ZuZeu orainkari digitalarentzat urriaren 1eko erreferendumaren inguruan Bartzelonatik egindako kronika laburra, irudi eta bideoekin lagunduta. Jatorrizko bertsioa, hemen irakurgai:
· Memoria eta etorkizuna (Kataluniari begira). zuzeu.eus, 2017-10-02.

emoria eta etaorkizuna (Kataluniari begira) –


IRAILAK 30, larunbata, 12:00. Cerdanyola del Valles.


Juan Paredes Manotas
 Txiki fusilatu eta 42 urtera, fusilatu zuten lekuan bertan omenaldia egin zitzaion aurten ere, Cerdanyola del Vallesen. Herrialde Katalanetako eta Euskal Herriko dozenaka lagun elkartu ziren bertan. David Fernandezek, Diego Paredesek eta Fermin Muguruzak hartu zuten hitza, Feliu Ventura musikariarekin batera. Eusko Gudariak eta Els Segadors abestuz amaitu zen ekitaldia.

Aurtengoa urteroko ekitaldia baino zerbait gehiago zen. Izan ere, urriaren 1eko erreferendumaren bezperan,  inoiz baino gehiago sumatzen zen Txikiren askatasun haizea Cerdanyolan. Milaka eta milaka lagunek frankismoaren aurka eta askatasunaren alde egindako guztia loratzen ikusteko gero eta gutxiago falta dela sinetsita.

Memoria eta etorkizuna (Kataluniari begira)
Krabelin gorriak, Txiki fusilatu zuten lekuan bertan.

Diego Paredes eta Fermin Muguruza.

IRAILAK 30, larunbata, 16:39. Bartzelona.

IRAILAK 30, larunbata, 18:00. Bartzelonako Ateneoa.


Independentziaren Aldeko Udalerrien Elkarteak (Associació de Municipis per la Independència, AMI) harrera egin zien urriaren 1eko erreferendumera begirale gisara nazioartetik heldutako gonbidatuei. Tartean ziren Euskal Herriko ehun bat alkate eta hautetsi, gehienek Udalbiltzako kide gisara joanda. Argazkian, Udalbiltzako lehendakari eta Hernaniko alkate Luis Intxauspe eta AMIko lehendakari eta Vilanova i la Geltru-ko alkate Neus Lloverasekin.

IRAILAK 30, larunbata, 19:06. Sant Jaume plaza. Bartzelona.

Espainiaren batasunaren alde oihuka, dozenaka lagun elkartu ziren erreferendumaren bezperan Bartzelonako Sant Jaume plazan. Francoren eta Democracia Nacional alderdi ultraeskuinaren aldeko oihuak eta agur faxistak ere egin zituzten hainbat aldiz.


URRIAK 1, igandea. 05:47. Bartzelona.
Vallcarca auzoko Pare Poveda eskola. Hauteslekua.

Dozenaka lagunek egin dute lo eskola barruan, gimnasioan, hauteslekua zainduz. 05:00etatik aurrera, erakunde subiranistek egindako deiari erantzunez, herritarrak gerturatzen hasi dira, hauteslekua babestera. Eskolako patioa da bilgune nagusia.

06:43. Mossoak heldu dira Vallcarca auzoan dagoen Pare Poveda eskolako hauteslekura, ea hautetsontzirik dagoen begiratzera, eta arduradunen bat ba ote den galdetzera. “Tots!” erantzun dute gaua bertan eman duten herritarrek, txalo artean. Krabelin gorriak eman dizkiete mossoei.

09:03. Tentsioa da nagusi hauteslekuan. Mossoak heldu dira berriro, eta duten informazioa helarazi diete mahaikideei: hauteslekua hustu ezean, Espainiako Polizia helduko dela, hautetsontzien bila. Mahaikideek eta ahaldunek aurrera segitzea erabaki dute. Kanpoan zain dauden ehunka herritarrei jakinarazi diete, eta txalo artean eta votarem! oihuka hartu dute hauek erabakia.

09:11. Mahaikideek bozkatu ondoren, ateak zabaldu eta herritarrak hasi dira bozkatzen. Goizeko 06:50etik zain dagoen amona hau izan da lehena.

10:23. Familia giroan bozkatzen dute askok, hainbat orduz zain egon ondoren. Izan ere, Guardia Zibila gogor ari da Kataluniako Gobernuak prestatutako aplikazioen eta sistema informatikoaren aurka, eta arazoak konpondu arte luze itxoin behar dute herritarrek. Gazte asko ageri dira adineko senideekin.

11:15. Hauteslekua babesten gaua bertan eman dutenek edo oso goiz etorri direnek, goizean zehar lo apur bat egiteko ere baliatu dute eskolako gimnasioa. Hala ere, tentsioa handia da, batez ere sare bideetatik eta mezularitza aplikazioetatik heltzen diren albisteak eta irudiak ikusi ostean.

11: 43. Mossoek oharrarazitakoa eta gero, Espainiako Polizia edo Guardia Zibila heltzea minutuetako kontua delakoan daude mahaikideak eta boluntarioak. Eskola honetatik hurbil dagoen Vall d’Hebron hauteslekura heldu omen dira. Beraz, adi egoteko garaia da. Denak telefonoetatik heltzen den informazioari begira, etengabe. Izugarriak dira irudiak. Indarra eta bortizkeria basatia erabiltzen ari da Espainia, bozkatu nahi duten herri oso baten aurka. ‘Jende baketsua gara’ eta ‘ bozkatu besterik ez dugu nahi’ diote, eta hauteslekuaren atarian krabelin gorriak jarri dituzte, beste hauteslekuetan zakur amorratuen gisara egurra banatzen ari diren poliziak heltzen direnean haiei emateko.

URRIAK 1, igandea. Gotiko auzoa. Bartzelona.

17:35. Bartzelonako alde zaharreko Gotiko auzoan, Cervantes eskolako hauteslekuaren atarian, herritarrek orduak eman dituzte ilaran, bozkatzeko zain. Behin hauteslekutik atera ostean, gainerakoen txalo artean egiten dute bidea. Horietako asko pozik, eta beste asko baita hunkituta ere, negar artean.

18:42. Marcel Subirach gustura eta harro atera da bozka eman ostean. Nazionalitate kataluniarra aitortzen dion karneta erakusten die ingurukoei, aspaldidanik kataluniarra soilik dela esanez.

18:36. Halako batean, jendeak kalez jantzitako Espainiako hiru polizia ezagutu ditu, eta bidali egin ditu hautesleku ataritik.

19:46. Kataluniako Parlamentuko lehendakari Carme Forcadell heldu da hauteslekura. Mahaikideak eta boluntarioak agurtu ditu banaka-banaka, eta hauteslekuan dauden nazioarteo begiraleekin ere solasean aritu da. Mahaikideren bat hunkitu ere egin da, eta negarrez besarkatu du Forcadell, behin eta berriro eskerrak emanez. ‘Gràcies, presidenta. Gràcies’. Nazioarteko begiraleen artean dira Euskal Herriko zenbait hautetsi eta alkate ere.

20:00. Hauteslekua itxi dute barrutik, bozkatzeko ordua amaitu denean. Ez da heldu Espainiako Polizia edota Guardia Zibila, eta pozik ospatu dute herritarrek. Zoramen uneak dira. Poza, malkoak, urduritasuna… elkarrekin aurrera egin eta irabazi izanaren sentipena dute gehienek.


Batzuei kosta egiten zaie malkoei eustea.


21:36. Espainiako Polizia edo Guardia Zibila zenbaketa eragoztera etorriko den beldur, badaezpada, zenbaketa amaitu arte hauteslekua zaintzen geratu dira ehunka eta ehunka herritar. Telefonoari begira daude gehienak, etengabe, mundu osoko hedabideak Kataluniako erreferendumaz esaten ari direna segitzen.


22:30. Katalunia Plaza. Kataluniako Gobernuaren agerraldia pantaila erraldoian jarraitu dute milaka lagunek, independentziaren aldeko oihuen artean. Errepresioari irabazi izanaren alaitasuna ez da plazan kabitzen. Denek dakite egun eta ordu historikoen lekuko eta protagonista ari direla izaten.

Espainiaren errepresioa eta Kataluniako herritarren duintasuna nabarmendu ditu Carles Puigdemont presidenteak, eta emaitza loteslea izango dela adierazi dute, gobernukide guztiak ondoan dituen agerraldi solemnean. Zerbait handia egin eta irabazi izanaren poza nabari da milaka eta milaka herritarren artean.


Erreferendumaren emaitzak ezagutzea soilik falta da orain. 23:30erako iragarri dute Jordi Turull, Oriol Junqueras eta Raül Romeva gobernukideek. Nazioarteko dozenaka eta dozenaka hedabideren kamerak eta platoak daude plazan. Mundua begiratu dute kataluniarrek, eta ospakizun unea da, errepresioari duintasunez aurre egin eta erreferenduma egitea eta irabaztea lortu duen herri baten bihotza da une hauetan Katalunia Plaza.

Bozgorailuetatik  baietzaren alde Herrialde Katalanetako hainbat musikarik egindako Agafant l’horitzó abestia jarri dute, hauteskunde kanpainan lau haizetara entzun dena. Azken asteotako eta egun osoko tentsioa irribarre eta ospakizun bihurtzeko ordua da, errepublika eta askatasuna gero eta hurbilago dutela jakinda. Mambo!

Memoria eta etorkizuna (Kataluniari begira)





Artatxiki kroketak, tomatearekin eta txukrutarekin

31 05 2017

Artatxikidun kroketak (tipularekin eta porruekin), arroz esnearekin + gari sarrazenoaren irinarekin eta lio haziekin rebozatuta, etxean egindako tomate saltsarekin, eta etxean egindako bi txukrutekin lagunduta (lonbarda azarena eta ohiko azarena). %100 glutenik gabe.


Argazkia: instagram.com/kalaportu [2017-05-30].

Millet croquettes (with onion and leeks), breaded with rice milk + buckwheat flour and flaxseeds, homemade tomato sauce, and two different homemade choukroutes (cabbage choukroute and red cabbage choukroute). %100 gluten free and vegan.

Osagaiak

Orea egiteko: artatxikia, tipula bat, bizpahiru porru txiki, eta arto irina.
Rebozatzeko: gari sarrazenoaren irina (nik etxean ehotzen dut) eta lio haziak + arroz esne apur bat (beste edozein esne ere izan daiteke).
Saltsarako: etxean egindako tomate saltsa.

Nola prestatu

Egosi artatxikia 12 minutu inguru. Neurria: artatxiki baso bat x 2 baso ur.
Artatxikia egosten ari den bitartean, zatitu eta potxatu tipula eta porruak.
Behin artatxikia egosi eta ia urik gabe geratzen denean, gehitu potxatutako tipula eta porruak, arroz esne apur bat, eta orea loditzeko bota arto irin apur bat. Joan eragiten, orea sendotu arte.

Utzi orea hozten pare bat orduz.

Hoztean, moztu kroketak egiteko moduko zatietan, eta irineztatu edo rebozatu.
Arrautza eta ohiko irina beharrean, arroz esnea eta gari sarrazenoa eta lio haziak erabiltzen ditut nik.
Frijitu kroketak, eta behin frijitu ondoren, gehitu tomate saltsa.

Niri txukrutarekin lagunduta jatea gustatzen zait. Ohiko azaren eta lonbarda azaren txukruta egin ohi dut etxean. Txukruta aza fermentatua da.
Hemen txukruta egiteko bideo-errezeta eta apunteak, Iruñeko Nishime Makrobiotika Eskolako lagunen webgunean.
Eta hemen elikagai fermentatuei eta hauen onurei buruzko esteka bat: Alimentos fermentados y flora intestinal.

Dena dela, etxean txukruta eskura izan ezean, entsaladaren batekin edota nahi den osagarriarekin lagunduta ere jan daiteke, gustukoenaren arabera.

On egin!





Oshawa ogia

14 03 2017

Otsailean Iruñeko Nishime Makrobiotika Eskolak antolatu zuen makrobiotika ikastaroan jasotako eta etxean dagoeneko bizpahiru aldiz probatutako errezeta da honakoa. Erraza, gozoa, eta azukrerik eta irinik gabekoa. Bizio hutsa, egia esan.

OSHAWA OGIA (Nishime Makrobiotika Eskolaren errezeta)

Osagaiak

· Olo malutak, 3 edalontzi (glutenik gabeko oloa ere erabil daiteke).
· Sagar zukua, 3 edalontzi (sagarrak likuadora edo zuku-makinatik pasatuta lortzen den zukua erabiltzen dut nik).
· 5 sagar, birrinduta edo arraspatuta.
· Mahaspasak, edalontzi erdi bat-edo.
· Kanela hautsa (gustuaren arabera, nahi adina).
· Laranja edo limoi azala, arraspatuta (aukeran).

Nola prestatu

· Nahasi ontzi batean olo malutak, sagar zukua eta mahaspasak, eta utzi beratzen. Nishimeko lagunek bi orduz uzteko gomendatzen dute, baina 30 minutu inguru utzi ohi dut nik.
· Gehitu mahaspasak, kanela hautsa, laranja edo limoi azal arraspatua, eta birrindutako edo arraspatutako sagarrak, eta nahasi dena batera.
· Zabaldu guztia labeko bandeja edo erretilu batean, eta aldez aurretik 160 gradutan berotutako labera sartu, 60 minutuz.
· Ateratzean, utzi hozten, nahi bezala zatitu aurretik.
Gainaldea tostatu edo txigortu samarra geratzen da, baina barruko mamia samurra bezain gozoa.

Oshawa ogia izena duen arren, ogitik baino gehiago du opiletik emaitzak.
Behin moztuta, sagar tartaren antzeko zaporedun zati gozoak izango ditugu, batere irinik eta azukrerik gabe.

On egin!

Sarrera honi buruzko informazio osagarria:
· Jatorrizko errezeta, gazteleraz, Nishime Makrobiotika Eskolaren webgunean.

 

 

 





Olo gailetak (Nishime erara)

15 02 2017

Egunotan, Iruñeko Nishime Makrobiotika Eskolak antolatu duen makrobiotika ikastaroa ari naiz egiten. Doan eta on-line antolatu dute ikastaroa Nereak eta Almudenak, eta 1.900 lagun inguruk eman dute izena. E-posta bidez bidaltzen dituzte ikasgaiak, elikadura ohitura aldatzeko eta hobetzeko. Ikasgai bakoitzean gaiari buruzko bideo laburra eta gai horri buruzko apunteak PDFan bidaltzen dituzte. Opari eder bat, alegia.

Pasa den astean, hirugarren ikasgaian, azukrea erabat baztertzeko arrazoiekin batera, azukrea erabili gabe egin ditzakegun errezetak bidali zituzten. Horietako pare bat probatu ditut. Olo gailetak, esaterako, dagoeneko, hiru aldiz egin ditut, eta hain erraza denez, hemen doa errezeta:

OLO GAILETAK (Nishime erara)

photo-2017-02-08-20-25-24
[Nishimeko lagunen errezeta etxean lehen aldiz probatu, eta hau da emaitza:
azukrerik eta irinik gabeko olo gaileta gozoak].

Osagaiak:
· Olo malutak (bi edalontzi).
· Arroz esnea (edalontzi bat).
· Arroz melaza (bi goilarakada).
· Mahaspasak (edalontzi erdi bat).
· Kanela.

Jarri olo malutak eta mahaspasak beratzen, arroz esnearekin batera.
Maluten tamainaren arabera, esne apur bat gehiago edo gutxiago bota beharko dugu. Bustita geratu behar dute olo maluta guztiek, baina ez esnetan igeri.
Utzi beratzen ordubete inguru.
Ondoren, gehitu arroz melaza eta kanela, eta nahasi dena, ore modukoa eginda geratu arte. Anis ale apur batzuk ere gehitu izan dizkiot nik. Baina hau aukerakoa da, noski.

Erretilu batean jarri laberako papera, eta goilare batekin ore zatiak hartuta, eman gaileten forma. Nik molde biribil txiki batekin egiten ditut.
Eduki labean 20 minutuz, 180 gradutan.

Atera, eta kanela gustukoa baduzue, gehitu kanela apur bat gainetik.

Emaitza, goiko argazkian duzuena: azukrerik eta irinik gabeko olo gaileta gozoak.

On egin!

· Jatorrizko errezeta, hemen (gazteleraz, PDFan):
Galletas de avena (Nishime)





Glutenik gabeko etxeko kroketak

8 02 2017

Glutenik gabeko elikaduraren eta sukaldaritzaren baitan, azkenaldian liluratuta naukaten etxeko kroketak dira honakoak. Artatxikiarekin eta arto-irinarekin egiten ditut nik. Hemen osagaiak eta errezeta.

gluten-gabeko-kroketak
[ Artatxikia eta arto-irina erabilita etxean egindako kroketak.
Argazkia: 2017-02-07].

OSAGAIAK:
· Artatxikia (ES: mijo. ENG: millet. LAT: miliaceum).
· Arto-irina.
· Ura.
· Porru bat.
· Gurin bejetala (50 gramo inguru).
+ Ziazerbak (aukeran) edo urdaiazpikoa (aukeran).
+ Gatz apur bat (aukeran).

FRIJITZEKO:
· Esne bejetal apur bat (edo arrautza).
· Lio haziak.

Etxeko sukaldean normalean glutenik gabe aritzen naizenez, arto-irina erabilita egindako polenta errezetak probatzen hasi nintzen duela zenbait hilabete, eta ordura arte elikadurari eta sukaldaritzari buruzko zenbait forotan ezagutu nituen artatxikiarekin egindako errezetei polenta gehitu nien. Emaitza, artatxikiarekin eta arto-irinarekin egindako orea da. Hoztean loditu egiten da, eta kroketak egiteko primeran geratzen da.

Etxean honela egiten dut:

· Eltze txiki batean ura egosten jarri (lau bat edalontzi ur inguru).
· Egosten hasten denean, gehitu artatxikia (edalontzi bat).
· 15 minutu inguruz egosi artatxikia.
· Bitartean, zatitu porru bat, eta sueztitu edo potxatu olio apur batekin zartagin batean.
Tipula apur bat ere gehitu dakioke nahi izanez gero.
· Gehitu potxatutako porrua artatxikiari, eta gehitu nahi dena (urdaiazpiko kroketak nahi izanez gero, urdaiazpiko zatiak, edo barazki kroketak nahi izanez gero, ziazerbak, garbituta eta moztuta).
· Gehitu gurina.
· Amaitzeko, bota pixkanaka arto-irina, loditzen joan arte, eta etengabe nahasi irabiatzeko haga edo barilla batekin, beti ere su txikian. Minutu pare bat nahikoa dira.
· Zabaldu orea ontzi zabal batean, eta utzi hozten.
· Hoztean, zatitu orea kroketak egiteko moduan.

Frijitzeko:
· Arroz esnetan busti moztutako zatiak, eta irineztatu glutenik gabeko gustuko irinarekin*.
Nik arroz-esnea erabiltzen dut. Baina izan daiteke olo-esnea edo soia-esnea ere. Nahi duenak, irabiatutako arrautza ere erabil dezake.
· Olio berotan frijitu.

* Hasiera batean garbantzu-irina edo arroz-irina erabiltzen nuen, baina frijitu ondoren testura gogorregia geratzen zela iruditzen zitzaidan. Irin ezberdinekin probatu ondoren, lio haziekin irineztatuak dira bereziki gustatzen zaizkidanak. Irina, glutenik gabeko ogia egiteko sarrera honetan azaldu nuen bezala, kafe aleak ehotzeko molinillo edo ehogailu txiki batekin egin ohi dut etxean. Kasu honetan, lio haziak ehogailuan sartuta.

On egin!

 





Glutenik gabeko etxeko ogia

17 01 2017

photo-15-1-17-18-03-59
[ Glutenik gabeko gaRi* ogia, etxean egindakoa ].

Sarrera

Bi urte bete baino lehen alabari zeliakia diagnostikatu ziotenetik, glutenik gabeko elikadura eta elikagaiak ohikoak dira etxean.
Alabaren arratsalderoko ogitartekoa, esaterako, izoztuta saltzen duten glutenik gabeko ogi komertziala izaten da normalean, tostadoratik pasatuta. Kraskaria eta samurra geratzen da, eta gustura jaten du alabak.
baguetina-bolsa-h

Pan sin gluten liburua irakurri nuenetik, ordea, kezkatuta hasi nintzen sartzen barra erdia tostadorara.

Laburtuz: glutenik gabeko ogi komertzial ia guztiek, fekula eta almidoi gehiegi dute, samur eta kraskari geratu ahal izateko, eta benetako elikagai oso gutxi. Osagaiak begiratzea nahikoa da, zein hurrenkeran ageri diren ikusteko. Zerealen irina bigarren edo hirugarren mailakoa da, eta ageri denean ere ia inoiz ez da zereal integralena. Alegia: glutenik gabeko ogi komertzialak, tostadoratik pasatu ondoren kraskariak eta samurrak diren arren, ez direla batere osasuntsuak egunero janez gero, eta hobe dela saihestea.

Bide ia bakarra, etxean bertan ogia egiten ahalegintzea da, glutenik gabeko zerealekin, eta ahal bada glutenik gabeko zereal integralekin.

Lehen urratsa kafea ehotzeko ehogailu edo molinilloa erostea izan zen.
Erabaki ederra, egia esan. Erosi nuenetik, glutenik gabeko irinik ez dut erosi kanpoan. Aldiz, inoiz baino irin gehiago erabiltzen dut sukaldean: arroz zuriaren zein integralaren irina, gari sarrazenoaren irina, lio haziena, garbantzuena, soia aleena, eta abar. Etxean ohikoak ditudan zereal eta laboreak, ehogailutik pasatu, eta irin bihurtuta geratzen dira.

Orantza edo ama orea egiten ikastea izan zen bigarren urratsa.
Eta horrekin hasita, glutenik gabeko errezetak probatuz, ahalegin bakoitzean ikasiz eta erortzean berriro jaikiz, labean ogia egiten ahalegintzea.

Etsi, eta hirugarren urratsak mundu berria zabaldu zidan arte: okiolak, panifikadorak edota bakmeisterrak direlakoak. Glutenik gabeko elikadurari buruzko bateko eta besteko foroetan begiratu eta hautatu ondoren, Unold Backmeister 68110 laguna heldu zen etxeko sukaldera, eta harreman ederra dugu ordudanik.

Alabaren arratsaldeko ogitartekoaren ordezko osasuntsuagoa izango litzatekeena sortzeko errezetak eta gainerakoak bilatzen hasita, Pan gin gluten liburua bihurtu zitzaidan korana, eta han aurkitutako errezetetako baten aldaerak liluratuta nauka azken hilabeteotan, Unold Backmeister okiolan egiten dudan ogia nire gosarian ohikoa bihurtzeraino.

Honakoa da prozesua, osagai guztiekin.

GLUTENIK GABEKO gaRi OGIA:

1. Egosi kinoa apur bat.

2. Ur epela: 460 ml.

Kinoa egosteko erabilitako ura ere erabil daiteke, epelduta.

3. Egin polisha:

· Bete edalontzi erdia ur epelarekin (460 ml. horietatik).
· Bota glutenik gabeko legamia lehorra (7 gr.).
· Eztia edo azukre integrala koilarakada txiki bat.
· Nahastu dena, aparra atera arte, eta utzi igo dadin.

4. Hartu gurin zati oso txiki bat, eta okiolaren marmitan ongi igurtzi amasadoraren oinarria. Jarri amasadora, gurinarekin igurtzi ondoren.

5. Bota ur epela.

6. Gehitu glutenik gabeko irin nahasketa: 400 gr.

Komertziala izan daiteke, erositakoa.
Baina hobea da etxean egindako nahasketa, eta erraz ehotzen da irina, etxean dituzun zerealak ehogailuan edo molinilloan sartuta.

Etxean egindakoa bada, hauek dira kopuruak:

· Arroz zuriaren irina: 200 gr.
· Arroz integralaren irina: 70 gr.
· Patata fekula (maizena): 100 gr.

7. Gari sarrazenoaren edota artatxikiaren irina: 50 gr.

8. Garbantzoen edota soia aleen irina: 50 gr.

9. Psyllium husk: 20 gr. (koilarakada handi bat).

Psylliuma zer den, eta glutenik gabeko ogietan zer-nolako funtzioa betetzen duen, Cocina fácil sin gluten blogean irakur dezakezue, sarrera honetan: El psyllium en los panes sin gluten.

10. Lio haziak ehotuta: 80 gr. inguru.

Psylliumak eta lio haziek, elkarrekin oreari nahastuta, glutenak oreari ematen dion elastikotasunaren antzekoa lortzen dute nolabait.

11. Gatza: koilarakada txiki bat.

12. Bikarbonato sodikoa: koilarakada txiki bat.

13. Limoi zukua edota sagar ozpina: koilarakada bat.

14. Oliba olioa: 40 gr.

15. Eztia edo azukre integrala: koilarakada txiki bat.

16. Gehitu nahi diren osagaiak. Esaterako: eguzkilore edo kalabaza haziak (pipak).
Hasieran egositako kinoa ere orain gehitu daiteke: hiruzpalau goilarakada.

17. Gehitu etxean egindako orantza (ama orea) apur bat.

18. Gehitu hasieran egindako polisha (legamia, eztia edo azukrea eta ur epela).

19. Okiolan hautatu dagokion programa.
Etxekoa Unold Backmeister 68110 da.
· Vollkorn programa (3) hautatu behar da, ogi integralei dagokiena.
· Kruste (tostatze maila): Hell (argia), Mittel (ertaina), eta Dunke (iluna). Dunke hautatu ohi dut.
· Stufe: I (500 – 750 gr. arteko ogientzat) eta II (750 – 1.000 gr. arteko ogientzat). Stufe II, beraz.

20. Hiru ordu eta 40 minutu pasatzean ogia eginda dago, ogiolak piii egitean. Baina beste ordubetez bero mantentzen du nahi izanez gero. Bertan utziz gero, gehiago egiten da ogia, eta tostatzeko egoki geratzen da.

photo-15-1-17-18-01-17
Inork galdetu aurretik, erantzuna:
bai, alabari gustatzen zaio. Gustura jaten du.

# Oinarria: Pan sin gluten.
Marc Alier & Maria Jose Casañ, 2016.

51ehlslaxl

# Bibliografia:
· Davis, William: Sin trigo, gracias (Aguilar, 2014).
· Alier, M. & Casañ, M.J.: Pan sin gluten (2016).

Honaino iritsi bazara, gaia zure interesekoa izango delakoan nago. Beraz, merezi duzu oparia: azken liburu honen estekan klik eginez gero, liburua zuretzat, ePub formatuan.
On egin!